Piotr Szubarczyk

"List do syna", film dokumentalny Iwony Bartólewskiej, jest "półkownikiem". Przyczyną, dla której telewizja publiczna nie może go pokazać, jest kruczek prawny zastosowany przez negatywnego bohatera filmu.

Jest nim Jerzy V., zabójca dowódcy oddziału partyzanckiego Antoniego Żubryda i jego żony Janiny, prawdopodobnie konfident UB, później współpracownik SB i reżyser filmów propagandowych dla wytwórni "Czołówka". Jerzy V. zmienił wcześniejszą decyzję i nie zgodził się na wykorzystanie w filmie swego listu do syna Żubrydów, Janusza. Uznał bowiem, że jest to utwór literacki, który jest jego własnością i za który producent nie zapłacił mu honorarium. Ponieważ cała kompozycja tego wstrząsającego filmu opiera się na cytatach z owego listu, nacechowanego cynizmem i odzwierciedlającego mentalność zabójcy, trzeba czekać na wyjaśnienie aspektów prawnych tej absurdalnej sytuacji. Czy list Jerzego V. do Janusza Żubryda jest własnością nadawcy, czy odbiorcy?

Gdańskie OBEP zorganizowało w siedzibie Video Studio Gdańsk, producenta "Listu do syna", studyjny pokaz, na który zaproszono młodzież z trzech gdańskich liceów ogólnokształcących. Uczniowie mogli się też zapoznać z publikacjami prasowymi na temat sprawy Żubryda, wysłuchali odczytu o zbrojnej konspiracji niepodległościowej po 1945 r., mieli okazję rozmawiać z reżyserem, przedstawicielem konspiracji niepodległościowej, dziennikarzami, pracownikami OBEP i prokuratorem IPN. Wypowiedzi uczniów koncentrowały się wokół problemów etycznych sprawy Żubryda.

 

Niezależnie od intencji OBEP prezentacja wpisała się w sejmowy spór wokół ustawy o stowarzyszeniu WiN. Artur Górski w felietonie zamieszczonym w "Życiu na Fali" napisał: Życie pisze celne pointy. Dzień po debacie [sejmowej] w Video Studio Gdańsk z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej odbył się pokaz filmu List do syna. Okazuje się, że w III RP próby wyjaśnienia powojennych losów napotykają opór.

"List do syna" będzie jeszcze kilkakrotnie pokazywany uczniom zainteresowanym historią najnowszą, zarówno z Trójmiasta, jak i z innych miast na terenie oddziału gdańskiego. Film mogą wypożyczać inne Biura Edukacji Publicznej. Kontakt - tel. (0-58) 511 06 25.

Piotr Szubarczyk, OBEP IPN Gdańsk

Przedruk z "Biuletynu Instytutu Pamięci Narodowej", nr 3 z kwietnia 2001.